Onderzoeken geven inzicht in landschap en cultuurhistorie Holtingerveld-Noord
Gepubliceerd op 9 juni 2026
De afgelopen periode heeft Prolander verschillende onderzoeken uitgevoerd in Holtingerveld-Noord. Het gaat om een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) en een onderzoek naar archeologische, aardkundige en cultuurhistorische waarden (AACL). De resultaten geven inzicht in hoe bodem, water en gebruik van het landschap samenhangen. Dat helpt om te bepalen hoe het gebied het beste kan worden ingericht.
Aardkundige waarden
Uit het onderzoek blijkt dat het gebied belangrijke aardkundige waarden heeft. Zo liggen er dekzandwelvingen in de ondergrond. Dit zijn zandruggen die in de laatste ijstijd zijn ontstaan door de wind.
Ook zijn er komvormige laagtes gevonden die mogelijk pingoruïnes zijn. Pingoruïnes zijn overblijfselen uit de ijstijd. Deze liggen nu in het landschap als ronde laagtes of kleine meertjes (zie afbeelding 1). In die meertjes zijn plantenresten duizenden jaren bewaard gebleven. Met aanvullend booronderzoek stellen we vast of het om pingoruïnes gaat. De plantenresten onderzoeken we om meer te weten te komen over hoe het landschap er vroeger uitzag.
Soms groeien hier ook bijzondere planten, zoals veenpluis. Aardkundig erfgoed kan dan ook bijdragen aan de biodiversiteit.
Archeologische waarden
Het archeologische onderzoek laat zien hoe mensen het gebied in het verleden gebruikten. Zo zijn er in het Wittelterveld karrensporen uit de middeleeuwen gevonden. Daarnaast liggen er zogenoemde voordes: ondiepe plekken waar mensen vroeger de beek ‘De Zekte’ konden oversteken. In de buurt daarvan liggen kampen, kleine akkers direct bij boerderijen. Deze vondsten vormen een waardevolle bron om meer te weten te komen over de geschiedenis van het gebied.
Cultuurhistorische waarden
De huidige verkaveling van het gebied hangt samen met de ontginningen vanuit het lintdorp Wapserveen. Dat is nog goed te zien in de smalle, langgerekte percelen die richting het Holtingerveld lopen (zie afbeelding 2).
Aan de rand van deze ontginningen ligt een afwisselend landschap met bosjes en graslanden. Vroeger was dit een kleinschalig gebied met houtwallen, singels en akkers. Die structuur is in sommige delen van het projectgebied nog altijd herkenbaar.
LESA
In de LESA is gekeken naar de samenhang tussen bodem, water en vegetatie. De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is dat de bodem sterk bepaalt hoe water zich gedraagt en daarmee welke natuur er kan ontstaan. De keileem is een laag die slecht water doorlaat. Hoe hoog die laag precies in de ondergrond zit hebben we eerder al onderzocht met het grondradaronderzoek. Daaruit blijkt dat de diepte van de keileem veel verschilt. Waar keileem dicht aan de oppervlakte ligt, blijft makkelijker water staan. Waar de keileem dieper ligt of ontbreekt, zakt water sneller weg. Hierdoor ontstaan natte en drogere plekken, met verschillende soorten vegetatie (zie afbeelding 3).
Wat betekent dat voor natuurontwikkeling?
De onderzoeken laten zien dat variatie in bodem en water zorgt voor variatie in natuur. De afwisselende natte en droge situaties kunnen een positief effect hebben op de biodiversiteit. Op de vochtigere plekken kan bijvoorbeeld kruiden- en faunarijk grasland of vochtig hooiland ontstaan. In delen van het projectgebied waar de keileem diep onder het maaiveld ligt is het vaker droog. Hier is de voedselrijkdom bepalend voor de ontwikkeling van natuur. Op armere gronden krijgen bijzondere bloemen en kruiden vaak meer ruimte.
Door gerichte beheer- en inrichtingsmaatregelen, zoals plaggen of het afvoeren van maaisel, kunnen op termijn voedselarme natuurtypen ontstaan met veel biodiversiteit, zoals droog schraalgrasland. Juist de overgangen tussen nat en droog, en tussen voedselarm en voedselrijk, zijn erg belangrijk. Daar komt veel variatie aan planten en insecten voor. Ze zijn van belang voor verschillende soorten planten, paddenstoelen en insecten zoals vlinders en sprinkhanen. Deze afwisseling is kenmerkend voor de noordkant van het Holtingerveld en vormt een belangrijk uitgangspunt voor de inrichting.
De onderzoeken maken duidelijk dat bodem, water, natuur en geschiedenis in Holtingerveld-Noord sterk met elkaar samenhangen. Die samenhang vormt de basis voor keuzes in inrichting en beheer, zodat natuur, landschap en erfgoed elkaar kunnen versterken.